Yenir Sonbahar · Kış
Katran Mantarı
Lactarius salmonicolor
- Habitat
- Göknar ormanları, karışık iğne yapraklı alanlar
Kanlıcanın akrabası; sütü daha koyu turuncudur, tadı daha keskindir.
Türkiye’de doğal mantarlar
İki soruya cevap veriyor: şimdi hangi mantar çıkar ve benim bölgemde ne var. Birini seç.
Bu rehber teşhis aracı değildir. Kesin tanımadığın hiçbir yabani mantarı tüketme.
Mevsime göre Türkiye’de doğal mantarlar
Bir ay seç; o dönemde Türkiye’de tipik olarak görülen türleri, habitatlarını ve bölgelerini gör. Kartları yana kaydırarak gezinebilirsin.
Takvimde 21 tür listeli — tüm yıl gösteriliyor.
Yenir Sonbahar · Kış
Cin Mantarı (Doğal İstiridye)
Pleurotus ostreatus
- Habitat
- Ölü kayın, kavak ve söğüt gövdeleri; kat kat kümeler
- Bölgeler
- Karadeniz, Marmara, Ege
Kültür istiridye mantarıyla aynı tür. Soğuklarla birlikte çıkışı artar.
Yenir İlkbahar · Sonbahar · Kış
Kadife Sap (Kış Mantarı)
Flammulina velutipes
- Habitat
- Yaşlı ve ölü yapraklı ağaç gövdeleri; kar altında bile bulunur
- Bölgeler
- Karadeniz, Marmara, İç Anadolu
Sapının alt kısmı kadife gibi tüylü ve koyudur. Sap sert olduğu için genellikle şapkası kullanılır.
Yenir İlkbahar · Sonbahar · Kış
Tirmit (Kral İstiridye)
Pleurotus eryngii
- Habitat
- Step alanlar, tarla ve yol kenarları; şemsiyegil bitki kökleri
- Bölgeler
- Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu, Akdeniz
Güneydoğu’da yerel pazarların klasik kış mantarı. Kültürü de yapılır.
Koşullu İlkbahar · Kış
Trüf (Domalan)
Tuber spp.
- Habitat
- Meşe, fındık ve kayın köklerinin çevresinde, toprak altında
- Bölgeler
- Karadeniz, Marmara, Ege
Toprak altında geliştiği için eğitimli köpekle aranır. Doğadan toplanması izne tabidir; ticari toplama için orman idaresine başvurulur.
Koşullu İlkbahar
Kuzugöbeği
Morchella spp.
- Habitat
- Orman açıklıkları, dere kenarları, eski yangın ve kesim alanları
- Bölgeler
- İç Anadolu, Karadeniz, Toroslar
Çiğ veya az pişmiş tüketilmez; mutlaka bol pişirilir. Kurutulmuş hali de pişirilerek yenir.
Yenir İlkbahar · Sonbahar
Kavak Mantarı
Agrocybe aegerita
- Habitat
- Yaşlı kavak, dut ve söğüt gövdelerindeki yaralar
- Bölgeler
- Ege, Akdeniz, Marmara
Yılda iki kez çıkar: ilkbahar ve sonbahar. Kültürü de yapılabilir.
Zehirli İlkbahar
Beyin Mantarı (Yalancı Kuzugöbeği)
Gyromitra esculenta
- Habitat
- Çam ormanları, kumlu topraklar
- Bölgeler
- Karadeniz, İç Anadolu
Kuzugöbeğiyle karıştırılır. Şapkası beyin gibi kıvrımlıdır, kuzugöbeğinin petek gözleri yoktur. Latince adı "esculenta" (yenir) olsa da zehirlidir.
Yenir İlkbahar · Yaz
Mayıs Mantarı
Calocybe gambosa
- Habitat
- Çayır, mera ve orman kenarları; sıklıkla halka biçiminde
- Bölgeler
- Kuzey Anadolu, İç Anadolu
Unlu, belirgin bir kokusu vardır; bu koku ayırt etmede yardımcıdır.
Yenir Yaz · Sonbahar
Horoz Mantarı
Cantharellus cibarius
- Habitat
- Nemli, yosunlu orman tabanı; kayın ve ladin altı
- Bölgeler
- Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz
Kayısı kokusu ve şapkadan sapa inen kalın, çatallı lameller karakteristiktir.
Yenir Yaz · Sonbahar
Çayır Mantarı
Agaricus campestris
- Habitat
- Gübreli çayır ve meralar, otlaklar
- Bölgeler
- Yurt genelinde
Kültür mantarının yakın akrabası. Lamelleri pembeden koyu kahveye döner; beyaz kalan lamel Amanita uyarısıdır.
Zehirli Yaz · Sonbahar
Şeytan Mantarı
Rubroboletus satanas
- Habitat
- Kireçli topraklarda meşe ve kayın altı
- Bölgeler
- Marmara, Ege, İç Anadolu
Kestane mantarına benzer ama sapı kırmızı ağ desenlidir ve kesitte mavileşir.
Yenir Yaz · Sonbahar
Şemsiye Mantarı
Macrolepiota procera
- Habitat
- Orman açıklıkları, mera kenarları, yol kıyıları
- Bölgeler
- Marmara, Karadeniz, Ege
Sapında hareketli bir halka ve yılan derisi desenli bir yapı bulunur.
Yenir Yaz · Sonbahar
Kestane Mantarı (Sığır Dili)
Boletus edulis
- Habitat
- Kayın, ladin ve göknar ormanları; genellikle 1000 m üzeri
- Bölgeler
- Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Kazdağı
Lamel yerine süngerimsi tüp yapısı vardır. Kesitte renk değiştirmez.
Koşullu Yaz · Sonbahar
İmparator Mantarı
Amanita caesarea
- Habitat
- Meşe ve kestane ormanları, sıcak yamaçlar
- Bölgeler
- Marmara, Ege, Karadeniz
Amanita cinsindendir; aynı cinsin ölümcül türleriyle genç evrede karışabilir. Uzman doğrulaması olmadan toplanmaz.
Zehirli Yaz · Sonbahar
Köygöçüren (Ölüm Şapkası)
Amanita phalloides
- Habitat
- Meşe, kestane ve kayın altı
- Bölgeler
- Marmara, Ege, Karadeniz, Akdeniz
Türkiye’deki ölümcül mantar zehirlenmelerinin başlıca sorumlusu. Zeytin yeşili şapka, beyaz lamel, sapta halka ve dipte torba. Tek bir şapka öldürücü olabilir.
Yenir Sonbahar · Kış
Kanlıca / Çıntar
Lactarius deliciosus
- Habitat
- Kızılçam, karaçam ve sarıçam altı; kumlu-nemli orman tabanı
Kesildiğinde turuncu-kırmızı süt salar; bu süt karakteristiktir. Yağıştan 8-12 gün sonra çıkar.
Koşullu Sonbahar
Bal Mantarı (Dip Mantarı)
Armillaria mellea
- Habitat
- Canlı ve ölü ağaç dipleri, kütükler; küme halinde
- Bölgeler
- Karadeniz, Marmara, Ege
İyi pişirilmeden yenmez, haşlama suyu dökülür. Bazı kişilerde iyi pişse de sindirim rahatsızlığı yapar.
Yenir Sonbahar
Geyik Dili (Kirpi Mantarı)
Hydnum repandum
- Habitat
- İğne yapraklı ve karışık orman tabanı
- Bölgeler
- Karadeniz, Toroslar
Şapkanın altında lamel yerine iğne/diş biçiminde uzantılar vardır; bu yapı onu benzersiz kılar.
Yenir Sonbahar
Ak Sakal (Mürekkep Mantarı)
Coprinus comatus
- Habitat
- Çim alanlar, yol kenarları, gübreli topraklar
- Bölgeler
- Yurt genelinde
Yalnızca genç ve beyazken toplanır. Şapka altı pembeleşip siyahlaşmaya başladıysa tüketilmez.
Zehirli Sonbahar
Sinek Mantarı
Amanita muscaria
- Habitat
- Kayın, huş ve çam altı
- Bölgeler
- Karadeniz, Marmara
Kırmızı şapka üzerinde beyaz pullar. Halk arasındaki hazırlama yöntemlerine güvenilmez.
Bu ay için listede tür yok. Başka bir ay seç ya da bize yaz, bölgendeki türü ekleyelim.
Zehirli türler listede bilinçli olarak yer alıyor — neyi toplamaman gerektiğini de görmen için.
8 il için veri girildi. Renkli illere dokunarak bölgedeki mantarları görebilirsin.
Haritadan bir il seç ya da aşağıdaki listeden ilerle.
Batı Karadeniz
Kastamonu
Karaçam ve göknar ormanlarıyla kaplı yüksek kesimleri, Türkiye’nin en yoğun doğal mantar toplama alanlarından biridir. Kanlıca mantarı ilçe pazarlarında düzenli olarak satılır.
Sezon: Eylül – Kasım (ana sezon), Nisan – Mayıs (ilkbahar türleri)
- Yenir Kanlıca mantarı (Lactarius deliciosus) Eylül – Kasım · Karaçam ve sarıçam altı, kumlu-nemli orman tabanı
- Koşullu Kuzugöbeği (Morchella spp.) Nisan – Mayıs · Yangın veya kesim sonrası açıklıklar, dere kenarı
- Yenir Sığır dili / Kestane mantarı (Boletus edulis) Eylül – Ekim · Göknar ve kayın karışık ormanı
- Kuzugöbeği çiğ tüketilmez; mutlaka iyice pişirilmelidir.
- Yol kenarı ve maden sahalarına yakın alanlardan toplama önerilmez.
Batı Karadeniz
Sinop
Nemli kayın ve meşe ormanları sonbaharda geniş bir tür çeşitliliği sunar. Toplanan mantarların bir kısmı kurutulmuş olarak bölge dışına satılır.
Sezon: Eylül – Aralık
- Yenir Cin mantarı / Kayın mantarı (Pleurotus ostreatus) Ekim – Aralık · Ölü kayın ve kavak gövdeleri
- Yenir Kanlıca mantarı (Lactarius deliciosus) Eylül – Kasım · Çam ormanı tabanı
- Doğal istiridye mantarı, kültür formuyla aynı türdür; tanınması nispeten kolaydır.
Batı Karadeniz
Bolu
Hem doğal mantar zenginliği hem de kültür mantarı üretimiyle öne çıkar. Kayın ormanları ilkbaharda kuzugöbeği, sonbaharda etli boletus türleri için elverişlidir.
Sezon: Nisan – Mayıs ve Eylül – Kasım
- Koşullu Kuzugöbeği (Morchella spp.) Nisan – Mayıs · Kayın açıklıkları, eski yangın alanları
- Yenir Sığır dili / Kestane mantarı (Boletus edulis) Eylül – Ekim · Kayın–göknar karışık orman
- Zehirli Sinek mantarı (Amanita muscaria) Eylül – Kasım · Kayın ve çam altı
- Bölgede kültür mantarı (Agaricus bisporus) üretimi yapan işletme sayısı yüksektir.
- Amanita cinsinden hiçbir tür deneme amacıyla bile tadılmamalıdır.
Ege / Akdeniz
Muğla
Kızılçam ormanları, Türkiye’nin en bilinen çıntar (kanlıca) sahalarını barındırır. Sezonda yerel pazarlarda taze satış yaygındır.
Sezon: Ekim – Ocak
- Yenir Çıntar / Kanlıca (Lactarius deliciosus) Ekim – Aralık · Kızılçam altı, kumlu toprak
- Yenir Katran mantarı (Lactarius salmonicolor) Kasım – Ocak · Göknar ve çam karışık alanlar
- Yağışın ardından 8–12 gün içinde çıkış gözlenir.
Akdeniz
Antalya
Korkuteli ve çevresi, Türkiye’nin kültür mantarı üretiminde en yoğun bölgelerinden biridir. Yüksek kesimlerdeki sedir ve çam ormanları ise doğal türler için elverişlidir.
Sezon: Kasım – Şubat (doğal), yıl boyu (kültür)
- Yenir Çıntar / Kanlıca (Lactarius deliciosus) Kasım – Ocak · Kızılçam ve sedir altı
- Yenir Kayın mantarı (kral istiridye) (Pleurotus eryngii) Kasım – Mart · Step ve tarla kenarı, şemsiyegil kök artıkları
- Kültür mantarı üretimi için bölgede kompost tedariki nispeten kolaydır.
- Yazın yüksek sıcaklık nedeniyle üretimde soğutma maliyeti belirleyicidir.
Doğu Karadeniz
Trabzon
Yüksek yağış ve ladin–kayın ormanları, yaz sonu ile sonbaharda uzun bir mantar sezonu oluşturur. Yayla köylerinde geleneksel toplayıcılık sürer.
Sezon: Ağustos – Kasım
- Yenir Kestane mantarı (Boletus edulis) Ağustos – Ekim · Ladin ve kayın ormanı, 1200 m üzeri
- Yenir Horoz mantarı (Cantharellus cibarius) Temmuz – Eylül · Nemli, mossy orman tabanı
- Rakım farkı nedeniyle aynı tür, sezon içinde farklı zamanlarda çıkabilir.
Marmara / Ege
Balıkesir
Kazdağı ve çevresindeki karaçam–kayın ormanları, sonbahar sezonunda yoğun toplayıcılık alanıdır. Ova kesimlerinde kültür mantarı üretimi yapılır.
Sezon: Ekim – Aralık
- Yenir Çıntar / Kanlıca (Lactarius deliciosus) Ekim – Aralık · Karaçam altı
- Yenir Cin mantarı (Pleurotus ostreatus) Kasım – Ocak · Kavak ve kayın kütükleri
Akdeniz
Adana
Aladağlar’ın yüksek kesimleri ilkbaharda kuzugöbeği için bilinen alanlardır. Ovada ise yıl boyu kontrollü ortamda kültür mantarı üretimi mümkündür.
Sezon: Mart – Mayıs (dağ), yıl boyu (kültür)
- Koşullu Kuzugöbeği (Morchella spp.) Mart – Mayıs · Sedir ve ardıç açıklıkları, kar erimesi sonrası
- Yenir Kayın mantarı (kral istiridye) (Pleurotus eryngii) Kasım – Mart · Step alanlar, tarla kenarları
- Kuzugöbeği yalnızca bol pişirildikten sonra tüketilmelidir.
Veri girilmiş iller
- Kastamonu 3 tür
- Sinop 2 tür
- Bolu 3 tür
- Muğla 2 tür
- Antalya 2 tür
- Trabzon 2 tür
- Balıkesir 2 tür
- Adana 2 tür
Listede olmayan iller için veri henüz girilmedi. Bölgenle ilgili bilgi paylaşmak istersen yazabilirsin.
Sık sorulan sorular
Hangi ayda hangi mantar çıkar?
Mart–Mayıs kuzugöbeği; Haziran–Ağustos horoz mantarı ve çayır mantarı; Eylül–Kasım kanlıca/çıntar, kestane mantarı, şemsiye ve bal mantarı; Aralık–Şubat tirmit, kadife sap ve trüf dönemidir. Yukarıdaki takvimden ay seçerek tam listeyi görebilirsiniz.
Yabani mantarı yemeden önce ne yapmalıyım?
Türü kesin olarak teşhis edin, tanımadığınız hiçbir mantarı tüketmeyin. İlk defa denenen türde küçük miktarla başlanır, aynı öğünde birden fazla yeni tür yenmez ve pişirilmeden tüketilmez. Şüphe varsa yerel mantar derneğine veya bir mikoloğa danışın.
Kuzugöbeği ile karıştırılan zehirli mantar hangisi?
Gyromitra esculenta, yani beyin mantarı. Aynı dönemde (Mart–Mayıs) ve benzer alanlarda çıkar. Kuzugöbeğinin şapkası petek gözlü ve içi tamamen boştur; beyin mantarının şapkası ise beyin gibi kıvrımlıdır ve içi doludur.
Kanlıca ile çıntar aynı mantar mı?
Halk arasında büyük ölçüde aynı türler için kullanılır: Lactarius deliciosus ve yakın akrabaları. Karadeniz’de daha çok “kanlıca”, Ege ve Akdeniz’de “çıntar” denir. Kesildiğinde turuncu-kırmızı süt salması karakteristiktir.